در منابع كتبى دربارهء ستمها ، غارتها ، بيعدالتيهاى فئودالهاى ترك زبان در دوران فرمانروائى آنها و همچنين شجاعت آنها مطالب فراوانى وجود دارد . ولى در اين‌باره كه فئودالهاى ترك زبان در آذربايجان و ولايات ديگر تحت تابعيت خود اهالى را به زور وادار به تركى حرف زدن ميكردند در منابع اطلاعاتى وجود ندارد . همچنين در اين‌باره كه در زمان فرمانروائى سلسله‌هاى فئودالى ترك زبان در خاك ايران ، آذربايجان ، عراق ، گرجستان ، آسياى صغير و كشورهاى ديگر تحصيل به زبان استيلا گران انجام ميگرفته اطلاعى در دست نداريم . برعكس در آن دوران تحصيل در رشته‌هائى نظير فلسفه ، طب ، ستاره‌شناسى ( نجوم ) ، شرعيات و غيره بزبانهاى عربى و فارسى بود . در مدارس عالى آن زمان مانند « مدرسه نظاميّهء » بغداد و « مدرسه مجيديّه » تبريز و مدرسه طب « دار الشفاء » تبريز تحصيل بزبانهاى عربى و فارسى صورت ميگرفت . بسيارى از دانشمندان عربى زبان ، فارسى زبان و تركى زبان در اين مدارس كسب دانش نموده‌اند . در ان دوران حتى سخنى از تحميل زبان تركى در ادارات دولتى در ميان نبود . برعكس در ادارات دولتى ( غير از ارتش ) ، در مكاتبات بين حكام ، در دادگاهها و غيره زبانهاى عربى و فارسى به كار ميرفت . حتى فرمانهاى دولتى ، يرليغها و غيره براى اينكه خلقهاى ديگر مضمون آنها را درك كنند ، گاهى به زبان

--> ( ادامه پاورقى صفحهء قبل ) . اقتصادى ( قرون يازدهم - چهاردهم ) ، اطلاعات آكادمى علوم آذربايجان شوروى ، سرى تاريخ ، فلسفه و حقوق ، 1971 ، شماره دوّم ، ص 49 - 50 . ( ادبيات نامبرده همه به زبان روسى است ) .